Ασκληπιός ( αρχέτυπο θεραπευτή)

Ο Ασκληπιός γιός του Απόλλωνα είναι ένα κεντρικό μυθολογικό αρχέτυπο. Είναι η φαντασιακή εικόνα, η ιδέα που αντιστοιχεί σε αυτό που θα ονομάζαμε θεραπευτή Ταυτόχρονα είναι και η ιδεατή αντίληψη της ίασης. Της ίασης που επιτυγχάνεται με την αξιοποίηση των ιαματικών ιδιοτήτων της φύσης. Για αυτό και τα κατάλοιπα των αρχαίων Ασκληπιείων έχουν εντοπισθεί σε περιοχές όπου η φύση δείχνει να είναι ‘ιαματική’. Να έχει πλούσια βλάστηση, πηγές και ήπιο κλίμα.
Τον Ασκληπιό- σύμφωνα με την μυθολογία- τον απέσπασε από την μήτρα της φλεγόμενης μητέρας του, ο ίδιος ο πατέρας του ο Απόλλωνας . Την έγκυο γυναίκα, που φέρεται να ήταν η Κορωνίς, ο ζηλότυπος θεός αποφάσισε να κάψει ‘ διότι δεν του ήταν πιστή’. Την τελευταία στιγμή όμως διέσωσε τον Ασκληπιό και τον εμπιστεύτηκε στον σοφό κένταυρο Χείρωνα για να τον μεγαλώσει. *Ο Χείρων επίσης είναι αρχέτυπο. Είναι σύμβολο προαιώνιας σοφίας. Η σοφία αποτελεί απαραίτητο στοιχείο στην διαμόρφωση του χαρακτήρα και του ήθους των ηρώων. Ο ηρωισμός συνδέεται με την σοφία σαν έκφραση υπέροχων και σπάνιων αρετών που κάνουν τον ήρωα να διαφέρει και να υπερέχει από τους μέσους κοινούς ανθρώπους. Για αυτό άλλωστε είναι και πρότυπο.

Αχ Παντελή ( Ν.Γκάτσος)

Καταλαβαίνουμε εύκολα στο ‘Αχ Παντελή’ του Ν.Γκάτσου τι συμβολίζει ο Παντελής και τι ο Ξανθός αντάρτης .Επίσης τι προοιωνίζει η ντουφεκιά. Μακάρι στην δική μας μίζερη εποχή να είχαμε ένα τέτοιο οιωνό.............
Για ‘τον καινούργιο Μύθο’ όμως τι να σκεφτούμε; Αινιγματική η αμφισημία των λέξεων ‘η μάνα το παιδί στον τάφο αρνιέται’. Φέρνει στα μάτια της φαντασία τόσες εικόνες συλλογικές, αρχετυπικές. Μάνα, παιδί, τάφος. Αγάπη, ζωή, θάνατος.
Δεν είναι ξεκάθαρο ποιός είναι στον τάφο. Σε πρώτη ανάγνωση εικάζεται πως είναι το παιδί και αυτό γιατί απαιτείται από την μάνα μια ενέργεια (αρνείται) που την ‘θέλει’ ζωντανή. Αρνείται το παιδί της. Πως όμως και κυρίως γιατί; Σαν ζωντανό παιδί που πρέπει να ακολουθήσει την δική του ζωή; Σε μια τέτοια περίπτωση η εικόνα του τάφου είναι περιττή. Αν όμως το αρνείται για να μπορέσει να ανδρωθεί και να μπορέσει να προσφερθεί σε πράξεις ηρωισμού και αυτοθυσίας ‘να ρίξει την πρώτη τουφεκιά’ τότε ναι, ο τάφος συμβολίζει τον έσχατο κίνδυνο τον θάνατο. Την μάνα που γαλουχεί τον ήρωα. Για να ‘ακουστεί κι η ντουφεκιά’ κάποιο παιδί-το δικό της-μπορεί να χάσει την ζωή του.
Σε μια δεύτερη όμως ανάγνωση και αλλάζοντας την σειρά των λέξεων , αλλάζει νοηματικά και η φράση. Θα μπορούσε να είναι η μάνα στον τάφο και από τον τάφο να αρνιέται το παιδί της. Να αποφασίζει, να επηρεάζει ακόμα και νεκρή.
Σε κάθε περίπτωση η Μάνα είναι η αποφασιστική persona. Ζωντανή η νεκρή πρέπει να κάνει την μεγάλη υπέρβαση, να αρνηθεί το παιδί της, αν πρέπει. Να φτάσει την υπέρτατη αυταπάρνηση.
Προφανώς η Μάνα στις πολλές συμβολικές εκδοχές της είναι ο άνθρωπος. Όχι μόνο η μάνα Γυναίκα, η μάνα Πατρίδα, η μάνα Παναγία. Είναι κάθε άνθρωπος- ανεξάρτητα φύλου και βιολογικής σχέσης- που ωστόσο είναι ικανός για δεσμούς αφοσίωσης όπως αυτούς της Μάνας με το παιδί της. Η μάνα πιο συχνά από άλλους ανθρώπους υπερβαίνει εαυτόν ,και φτάνει την αυταπάρνηση.

Η συνέχεια σε ένα άλλο τρόπο ζωής…….

Για την γνωριμία μου με τον καρκίνο, το ξεκίνημα σε ένα άλλο τρόπο ζωής, έγραψα τον περασμένο Σεπτέμβριο. Έχουν περάσει δέκα μήνες από αυτό το ξεκίνημα. Μεσολάβησαν πολλά. Πρώτα από όλα δεκαπέντε χημειοθεραπείες. Άλλαξε η εικόνα μου. Έπεσαν τα μαλλιά μου, βράχνιασε η φωνή μου, μούδιασαν τα άκρα μου. Ευτυχώς το χειρουργείο ήταν πιο φιλικό, δεν άφησε ακρωτηριασμό. Ευτυχώς που πάντα υπάρχει το ευτυχώς, ακόμα και στον καρκίνο. Τα μαλλιά ξαναφυτρώνουν, αστεία και άνισα βέβαια, έτσι που να μοιάζω σαν ένα περίεργο εξωγήινο ον, αλλά είναι τα μαλλιά μου. Ο καρκίνος έχει ελεγχθεί και αυτός, αν και τίποτα δεν μπορεί να αποκλείσει την υποτροπή. Είναι το στάδιο και ο τύπος του τον κάνουν απρόβλεπτο. Έτσι λοιπόν δεν μπορώ να πω ότι νίκησα τον καρκίνο……. Ωστόσο αυτό δεν θα το έλεγα ποτέ και για ένα άλλο πρόσθετο λόγο. Και αυτός ο λόγος είναι ότι πιστεύω πως ένας τέτοιος στόχος είναι ουτοπικός, αποπροσαντολιστικός και κυρίως απάνθρωπος. Η ζωή δεν είναι προνόμιο μόνο των νικητών, γενναίων η τυχερών, είναι επίσης προνόμιο όλων των ανθρώπων δυνατών, αδύναμων αρρώστων και φοβισμένων. Μπορεί να ζει κανείς με τον καρκίνο –και κάθε άλλη αρρώστια-λίγα η πολλά χρόνια, χωρίς να χάνει την υπαρξιακή του ταυτότητα, χωρίς να καταποντίζεται στην απελπισία ‘του τώρα δίχως μετά’, η ‘του τώρα με ένα μαρτυρικό μετά’.

Δεν είν’ εύκολες οι θύρες, Εάν η χρεία τες κουρταλή.

Το πρόβλεψε άραγε ο Δ. Σολωμός, όταν στην όμορφη Ζάκυνθο του 1823 έγραφε ‘τον Ύμνο εις την Ελευθερία’, ότι ο ύμνος αυτός θα ήταν τόσο επίκαιρος για την ‘μνημονιακή’ Ελλάδα του 2011; Ειδικότερα ο στίχος (10) , δραματικά προφητικός για την τωρινή μας πραγματικότητα:
‘ Μοναχή το δρόμο επήρες,
Εξανάλθες μοναχή
Δεν είν’ εύκολες οι θύρες,
Εάν η χρεία τες κουρταλή.’
Ο ύμνος όπως είναι γνωστό μελοποιήθηκε από τον Ν. Μάντζαρο πέντε χρόνια αργότερα το 1928. Καθιερώθηκε όμως σαν Εθνικός Ύμνος της Ελλάδας το 1864. Όταν δηλαδή και -μετά την ανατροπή τού Όθωνα- ψηφίστηκε στην Αθήνα, το Σύνταγμα τού 1864, το οποίο εισήγαγε τον θεσμό της Βασιλευομένης Δημοκρατίας . Το σχετικό ΦΕΚ 48 /1864 βρίσκεται εύκολα στο Διαδίκτυο.
Έχουν περάσει από τότε 147 χρόνια. Αν η αριθμητική μου είναι σωστή, τα εγγόνια των ενηλίκων της εποχής εκείνης, πρέπει να έχουν τώρα μια μέση ηλικία 73 χρόνων. Τρίτη γενιά. Σοφοί……… τουλάχιστον από πλευράς ηλικίας .
Πόσοι όμως έχουν διαβάσει ολόκληρο τον Εθνικό Ύμνο, για να αναγνωρίσουν τον 10ο στίχο; Η αν τον έχουν διαβάσει τι έχουν διδαχθεί; Πόσοι αντιλαμβάνονται πραγματικά ότι η χρεία, η ανάγκη είναι αδυναμία. Είναι εξάρτηση/εθισμός που αναπόφευκτα οδηγεί στην υποδούλωση;

Το βλέμμα της Πενθεσίλειας. Τέλος η αρχή;

Οι μεγάλες ανεξέλεγκτες κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές των τελευταίων χρόνων, έχουν διαμορφώσει άλλους κανόνες ζωής άλλο ήθος, άλλους τρόπους διαπροσωπικής συναλλαγής. Έχουν επηρεάσει πολύμορφα όχι μόνο την ζωή αλλά και την συμπεριφορά, τα τελετουργικά σε επιθανάτιες καταστάσεις. Έχουν αλλάξει την ψυχολογική στάση απέναντι στον θνήσκοντα, εν τέλει απέναντι στον ίδιο τον θάνατο (του άλλου).
Η Marie de Hennezel στο βιβλίο της : ‘Δεν είπαμε αντίο’, αγγίζει με μεγάλη ευαισθησία και τολμηρή τεκμηρίωση ζητήματα αυτού του χαρακτήρα. Από την ευθανασία και ‘τον κλεμμένο θάνατο’ ως την πραγματική η πλασματική συμπόνια και την ανάγκη δομών της Πολιτείας για Συμπτωματική/παρηγορητική θεραπεία ( Palliative therapy). Καταγγέλλει την απουσία πρόνοιας για ανίατους ασθενούς όπως οι καρκινοπαθείς τελικών σταδίων. Υποστηρίζει με πολλά επιχειρήματα το δικαίωμα ενός ‘εξοφλημένου ανθρώπου’για ποιότητα και αξιοπρέπεια σε κάθε δευτερόλεπτο της προθανάτιας ζωής του. Την επιλογή του σε ένα θάνατο, ‘ ανώδυνα, ανεπαίσχυντα, ειρηνικά’.
Και είναι αλήθεια οι σύγχρονοι ρυθμοί επιβίωσης δεν αφήνουν ούτε χρόνο ούτε σκέψη στους υγιείς, για τις ανάγκες-τις πολλές ανάγκες- του υποβαθμισμένου ανήμπορου ανθρώπου που αργοπεθαίνει . Στην καλλίτερη περίπτωση έχει την φροντίδα μιας αλλοδαπής βοηθού που είναι ευτύχημα να μιλά λίγα Ελληνικά. Μήπως και μόνο με αυτά τα χρήματα θα μπορούσε να φιλοξενείται σε μια Κρατική δομή Συμπτωματικής/παρηγορητικής θεραπείας ( Palliative therapy) για ανίατους ασθενούς ; Αν βέβαια η Πολιτεία είχε την ευαισθησία, να προνοήσει για την λειτουργία τέτοιων κοινωνικών υπηρεσιών.
Γιατί μη γελιόμαστε, οι άνθρωποι ευτυχώς παραμένουμε απαράλλαχτα ίδιοι. Κάτω από την μάσκα του διαφορετικού ρόλου είμαστε εμείς, είμαστε και οι άλλοι. Οι πριν από εμάς, οι μετά από εμάς. Διαμορφωνόμαστε και διαμορφώνουμε. Προσλαμβάνουμε, κουβαλάμε και παραδίδουμε αναλλοίωτα τα ανθρώπινα αρχέτυπα -τις εξιδανικευμένες έννοιες που συμπυκνώνονται σε πρότυπα ανθρώπων, ηρώων και συμπεριφορών που πρέπει να τιμούνται και να αντιγράφονται. Είναι αυτό που υποστήριξε ο Carl Jung σε σχέση με τα αρχέτυπα, στην ανάλυση της προσωπικότητας. Η Μυθολογία και η Αρχαιοελληνική τραγωδία ιδιαίτερα του Σοφοκλή, είναι πηγές πλούσιες σε αρχέτυπα, το εννοιολογικό υλικό των οποίων δανείστηκαν οι μεγάλοι μελετητές της ανθρώπινης ψυχής .

Στην εποχή μας δεν υπάρχει γιατρός Μαχάονα

 Πόση ανεκτικότητα και χώρο επιτρέπει πραγματικά η σημερινή κοινωνία των μεγάλων ιατρικών επιτεύξεων και των ‘ανθρωπιστικών παροχών, στον άνθρωπο εκείνο που είναι ανίατα άρρωστος, ανήμπορος και ανάπηρος . Πόσο αληθινά γενναίοι είμαστε για να αντιληφθούμε μηνύματα ευσπλαχνίας και αλτρουισμού δοσμένα όχι μόνο από την θρησκεία, αλλά και από την Αρχαιοελληνική σκέψη. Ήρωες σύμβολα όπως ο μυθικός Ηρακλής, η ο Σοφόκλειος Φιλοκτήτης, διδάσκουν πολλά. Και οι δύο υπήρξαν άρρωστοι, απόβλητοι μιας κοινωνία του τότε. Έχει αλλάξει η κοινωνία του τώρα; Μήπως τα ουσιαστικά προβλήματα -του μύθου στην πρώτη περίπτωση, της τραγωδίας στην δεύτερη- παραμένουν δραματικά επίκαιρα; Όταν ο μυθικός Ηρακλής- μετά από τόσους άθλους,- νικημένος από φρικτούς και ανίατους πόνους ζητά την λύτρωση στην πυρά πως θα μπορούσε ο σύγχρονος άσημος και ανώνυμος Ηρακλής -ο ανίατος άρρωστος- να αντέξει την εξαθλίωση μιας επώδυνης αρρώστιας που μόνο στον θάνατο οδηγεί; Πρέπει να ανέβει και αυτός στην πυρά; Γιατί επίσημα τουλάχιστον Κρατική μέριμνα για ανακουφιστική φροντίδα δεν υπάρχει ούτε σήμερα.( Και δεν υπονοείται φυσικά ευθανασία). Γνωρίζουμε όλοι ότι οι ανίατες και συνήθως επώδυνες ασθένειες είναι ‘στον δρόμο’. Η κοινωνία δεν έχει προβλέψει καμιά υποδομή όπως ξενώνες η οικοτροφεία φροντίδας τέτοιων ασθενών.

ΤΕΛΕΥΤΩΝ ΑΛΥΠΟΣ

‘Το γράμμα από ένα άρρωστο’ του Ν. Καβαδία, μοιάζει με κλάμα της αρχής του 20ου αιώνα. Της εποχής εκείνης που οι άνθρωποι πέθαιναν από ‘χτικιό’ και φτώχια. Τότε που η φυματίωση, ‘η φθίση’ σκότωσε περίπου 1.000.000 ανθρώπους στην Ελλάδα. Για την Αθήνα του 1905, αναφέρεται ο εφιαλτικός αριθμός θνησιμότητα 500 θάνατοι ανά 100.000 κατοίκους. Στιγματισμένη αρρώστια. Σε πιο πρωτόγονες περιοχές και εποχές ο φυματικός περνούσε για Βρικόλακας….. Ήταν η χλομάδα, η απίσχναση, το ‘νεκροζώντανο’ του προχωρημένου σταδίου και κυρίως η μετάδοση της αρρώστιας - πέθαιναν και άλλα μέλη της οικογένειας-, που έδιναν στην φυματίωση το βάρος μιας υπερφυσικής απειλής. Η ζωή στα Σανατόρια δεν ήταν παρά μια συγκαλυμμένη γκετοποίηση. Ένα είδος Σπιναλόγκας στην στεριά.
Στο γράμμα από ένα άρρωστο, του Ν. Καβαδία, φαίνεται ότι ο άρρωστος γράφει από Σανατόριο. ‘Μάθε, ο γιατρός πως είπε στη μητέρα μου, ότι σε λίγες μέρες θα πεθάνω...’Καταθλιπτική απάνθρωπη εικόνα . Η μητέρα να δέχεται έτσι βιαστικά, σαν πληροφορία ρουτίνας την πιο συγκλονιστική είδηση, τον επικείμενο θάνατο του γιού της. Και ο άρρωστος –κυρίως αυτός –καταδικασμένος αμετάκλητα , μόνος πια στην κοινωνία των θνητών αγωνίζεται να κλείσει με θάρρος τις εκκρεμότητες μαζί των. ‘Κι ήρθεν εχθές το νέο έτσι απροσδόκητα σιγά ο γιατρός στο διάδρομο εμιλούσε και τ' άκουσα,’